Luật sư Phan Thụy Khanh - Phó trưởng Văn phòng Luật sư Phong & Partners, trả lời:

Hiện nay, không ít người vẫn cho rằng dao chỉ là vật dụng quen thuộc trong đời sống hằng ngày, dùng cho các sinh hoạt trong gia đình hoặc lao động, nên không quá bận tâm đến việc cất giữ, quản lý. Sau khi sử dụng xong, nhiều người có thói quen để dao ở sân, góc nhà, xưởng làm việc hoặc những nơi thuận tiện cho lần sử dụng tiếp theo, mà ít khi nghĩ đến các rủi ro có thể phát sinh. Tuy nhiên, thực tế đã ghi nhận không ít vụ việc đáng tiếc khi những con dao tưởng chừng “vô hại” này lại bị người khác lấy sử dụng trong lúc nóng giận, mâu thuẫn hoặc xô xát, dẫn đến hậu quả nghiêm trọng cho các bên liên quan. Chỉ đến khi sự việc xảy ra, nhiều chủ sở hữu mới giật mình lo lắng vì không ngờ rằng chính sự bất cẩn, chủ quan trong sinh hoạt hằng ngày của mình lại có thể kéo theo những hệ lụy pháp lý không mong muốn. Trong tình huống đó, câu hỏi đặt ra là: chủ sở hữu dao có phải chịu trách nhiệm khi người khác sử dụng dao của mình để thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật hay không?

Về trách nhiệm hình sự, pháp luật hình sự hiện nay không có quy định truy cứu trách nhiệm hình sự đối với chủ sở hữu dao trong trường hợp họ không tham gia, không xúi giục, không giúp sức và cũng không cho phép người khác sử dụng dao để gây án. Do đó, trong tình huống của anh Bảy, anh không phải chịu bất kỳ trách nhiệm hình sự nào đối với hành vi do người khác thực hiện.

Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa với việc chủ sở hữu dao hoàn toàn không phải chịu bất kỳ trách nhiệm pháp lý nào. Theo điểm c khoản 1 Điều 14 Nghị định số 282/2025/NĐ-CP của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh, trật tự, an toàn xã hội; phòng, chống tệ nạn xã hội; phòng, chống bạo lực gia đình, chủ sở hữu dao vẫn có thể bị xử phạt vi phạm hành chính nếu hội tụ đủ các yếu tố sau:

•      Dao thuộc loại có tính sát thương cao;

•      Sử dụng mà không thực hiện các biện pháp quản lý, bảo quản;

•      Hậu quả là để người khác lợi dụng sử dụng dao vào mục đích trái pháp luật.

Như vậy, trong trường hợp chủ sở hữu sử dụng dao có tính sát thương cao nhưng không quản lý, bảo quản, dẫn đến việc người khác sử dụng dao thực hiện các hành vi trái pháp luật, thì vẫn có nguy cơ bị xử phạt vi phạm hành chính từ 1.000.000 đến 2.000.000 đồng. Quy định này nhằm nhấn mạnh trách nhiệm phòng ngừa rủi ro, buộc các cá nhân, tổ chức phải nâng cao ý thức quản lý các công cụ có khả năng gây nguy hiểm, thay vì chỉ xử lý hậu quả khi sự việc đã xảy ra.

Trong trường hợp của anh Bảy, việc anh để dao ngoài đường sau khi sử dụng thay vì đem vào nhà cất giữ dẫn đến việc người khác lợi dụng sử dụng dao vào mục đích trái pháp luật có thể bị xem xét trách nhiệm về việc không quản lý, bảo quản dao một cách cẩn trọng. Tuy nhiên, để xác định anh Bảy có thuộc trường hợp bị xử phạt theo quy định tại điểm c khoản 1 Điều 14 Nghị định số 282/2024/NĐ-CP hay không, thì cần phải tiếp tục làm rõ thêm một yếu tố mang tính quyết định nữa, đó là: con dao mà anh Bảy sở hữu có được xác định là “dao có tính sát thương cao” theo quy định của pháp luật hay không. Bởi lẽ, việc xử phạt chỉ được đặt ra khi người sở hữu dao đồng thời thỏa mãn đầy đủ cả ba yếu tố đã được phân tích ở trên theo quy định của pháp luật.

Như thế nào là “dao có tính sát thương cao”?

Khái niệm “dao có tính sát thương cao” không được xác định dựa trên cảm tính chủ quan mà đã được pháp luật quy định một cách cụ thể, rõ ràng và thống nhất dựa trên các tiêu chí về chủng loại, cấu tạo, đặc điểm và có cả hình ảnh minh họa. Theo đó, dao có tính sát thương cao là các loại dao sắc, dao nhọn thuộc danh mục do Bộ trưởng Bộ Công an ban hành, được làm rõ tại Phụ lục 5 ban hành kèm theo Thông tư 75/2024/TT-BCA như sau:[1]

Như vậy, căn cứ vào danh mục và hình ảnh minh họa tại bảng nêu trên, đồng thời đối chiếu trực tiếp với con dao đã bị người khác lợi dụng để gây án, anh Bảy có thể xác định được liệu con dao của mình có thuộc loại dao có tính sát thương cao theo quy định của pháp luật hay không.

Cần phải quản lý, bảo quản dao có tính sát thương cao như thế nào?

Để hạn chế nguy cơ bị xử phạt vi phạm hành chính, đồng thời phòng ngừa việc dao bị người khác lợi dụng sử dụng vào mục đích trái pháp luật, dẫn đến những hậu quả thương tâm không mong muốn, anh Bảy cần chủ động áp dụng các biện pháp quản lý, bảo quản phù hợp ngay từ đầu. Hiện nay, mặc dù pháp luật chưa có quy định cụ thể, nhưng có thể hiểu việc “quản lý, bảo quản” có nghĩa là phải kiểm soát dao ở trong trạng thái mà người khác không dễ dàng tiếp cận. Trên cơ sở đó, anh Bảy có thể tham khảo áp dụng một số biện pháp quản lý, bảo quản như sau:

•      Cất giữ dao ở nơi an toàn, kín đáo, không để dao ở sân, lối đi, khu vực công cộng hoặc những nơi người khác có thể dễ dàng nhìn thấy và lấy sử dụng;

•      Đặt dao trong tủ, hộp, ngăn kéo có khóa hoặc các thiết bị lưu giữ phù hợp, đặc biệt trong gia đình có nhiều người hoặc có người lạ thường xuyên ra vào;

•      Hạn chế tối đa việc để dao ngoài tầm kiểm soát sau khi sử dụng; cất giữ ngay khi không còn nhu cầu sử dụng;

•      Không giao, không cho mượn, không để người khác tự ý sử dụng khi không có lý do chính đáng và không có sự giám sát cần thiết.

Như vậy, có thể thấy, việc quản lý, bảo quản không đòi hỏi những biện pháp quá phức tạp nhưng yêu cầu sự cẩn trọng và ý thức trách nhiệm của chủ sở hữu. Việc thực hiện nghiêm túc và chủ động các biện pháp nêu trên không chỉ giúp chủ sở hữu hạn chế được nguy cơ bị xử phạt hành chính, mà quan trọng hơn, góp phần bảo đảm an toàn cho chính bản thân, gia đình và những người xung quanh. Mỗi hành vi cẩn trọng trong sinh hoạt hằng ngày, dù nhỏ, đều có ý nghĩa trong việc ngăn chặn những sự việc đáng tiếc có thể xảy ra do sự bất cẩn, chủ quan. Đây cũng chính là tinh thần và mục tiêu mà các quy định pháp luật về quản lý dao có tính sát thương cao hướng tới: không chỉ để xử phạt, mà để nhắc nhở và nâng cao trách nhiệm phòng ngừa rủi ro của mỗi cá nhân, góp phần xây dựng một môi trường sống an toàn, trật tự và văn minh hơn cho cộng đồng.