Việc siết chặt chế tài này phản ánh những mối lo ngại xuất phát từ thực tiễn; bởi lẽ, trong thời gian qua, nhiều vụ cháy nổ nghiêm trọng đã liên tiếp xảy ra với mức độ tăng dần, gây thiệt hại đáng kể về tài sản, ảnh hưởng đến tính mạng con người, đồng thời tạo ra tâm lý bất an trong xã hội. Chính thực trạng này đã phát đi hồi chuông cảnh báo vô cùng rõ ràng về những rủi ro khó lường tiềm ẩn khi công tác PCCC không được thực hiện đầy đủ và nghiêm túc.

Thiệt hại tài sản lớn – Nguy cơ phá sản hiện hữu

Thực tế thời gian qua cho thấy, đã xảy ra không ít vụ cháy nổ tại các cơ sở sản xuất, kinh doanh gây thiệt hại đặc biệt lớn về tài sản. Có những vụ cháy làm sập hoàn toàn nhà xưởng, thiêu rụi kho hàng, phá hủy dây chuyền sản xuất, khiến toàn bộ tài sản tích lũy của doanh nghiệp trong nhiều năm gần như “bốc hơi” chỉ trong vài giờ. Theo thông báo mới nhất, chỉ trong tháng cuối năm 2025, liên tiếp ghi nhận nhiều vụ cháy gây thiệt hại lớn cho doanh nghiệp. Cụ thể, ngày 09/12/2025, xảy ra vụ cháy tại Công ty TNHH Zhen Ji Knitting Việt Nam (tỉnh Tây Ninh), với thiệt hại về tài sản ước tính khoảng 07 tỉ đồng. Trước đó không lâu, ngày 26/11/2025, một vụ cháy lớn khác cũng đã xảy ra tại Công ty TNHH Tissue Linh An (tỉnh Phú Thọ), gây thiệt hại tài sản ước tính sơ bộ khoảng 8,5 tỉ đồng (2).

Đáng chú ý, thiệt hại phát sinh từ các vụ cháy lớn như vậy không chỉ dừng lại ở giá trị tài sản bị thiêu rụi. Sau sự cố, doanh nghiệp còn phải đối mặt với hàng loạt tổn thất khác như: chi phí khắc phục, sửa chữa nhà xưởng; chi phí thuê địa điểm sản xuất tạm thời; nguy cơ mất đơn hàng, mất khách hàng; thâm chí còn có thể dẫn đến vi phạm hợp đồng và phát sinh trách nhiệm bồi thường… Trong nhiều trường hợp, doanh nghiệp – đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ – gần như không đủ năng lực tài chính để “gượng dậy” sau một vụ cháy lớn, do đó đặt doanh nghiệp đứng trước nguy cơ gián đoạn sản xuất kéo dài, mất khả năng thanh toán các nghĩa vụ tài chính và thậm chí có thể rơi vào tình trạng phá sản.

Thiệt hại về con người – Mất mát không thể bù đắp

Bên cạnh những tổn thất về tài sản, nhiều vụ cháy nổ còn để lại hậu quả đặc biệt nghiêm trọng về con người. Đã có những vụ việc khiến nhiều người tử vong, bị thương nặng hoặc chịu ảnh hưởng lâu dài về sức khỏe, bao gồm người lao động, khách hàng và cả người dân sinh sống xung quanh khu vực xảy ra sự cố. Những con số thống kê về người chết, người bị thương trong các vụ cháy lớn luôn là hồi chuông cảnh báo về mức độ nguy hiểm của việc không bảo đảm an toàn PCCC.

Hẳn không ít người vẫn còn nhớ vụ cháy quán karaoke An Phú xảy ra năm 2022 tại tỉnh Bình Dương (nay là TP. Hồ Chí Minh) gây rúng động dư luận cả nước khi làm 32 người thiệt mạng và 17 người bị thương (3). Đây được xem là một trong những vụ cháy lớn gây thiệt hại về nhân mạng nghiêm trọng nhất trong những năm trở lại đây. Không chỉ để lại nỗi đau không thể nguôi ngoai cho gia đình các nạn nhân, vụ việc còn tạo ra cú sốc lớn đối với toàn xã hội. Kết quả điều tra xác định nguyên nhân xuất phát từ sự cố chập điện, trong khi cơ sở này đang tồn tại hàng loạt vi phạm về PCCC, khiến công tác ứng phó và xử lý sự cố không kịp thời, dẫn đến hậu quả đặc biệt thương tâm (4).

Không giống với thiệt hại về tài sản có thể định lượng và khắc phục bằng tiền, thiệt hại về con người là không thể bù đắp. Khi đó, không chỉ các nạn nhân, gia đình họ và doanh nghiệp phải gánh chịu những hậu quả nặng nề, mà chính chủ doanh nghiệp cũng phải đối mặt với trách nhiệm pháp lý, áp lực tinh thần và sự ám ảnh kéo dài, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến tâm lý, uy tín cá nhân cũng như danh dự của chính họ.

Vi phạm hành chính - Phạt tiền và cái giá không hề rẻ

Pháp luật hiện hành quy định rất nghiêm ngặt và chi tiết về nghĩa vụ bảo đảm an toàn PCCC của doanh nghiệp. Mỗi hành vi vi phạm đều có thể bị xử phạt với mức tiền từ vài triệu đến vài chục triệu, thậm chí có hành vi bị xử phạt lên đến hàng trăm triệu đồng, tùy theo tính chất và mức độ vi phạm. Trên thực tế, tổng mức phạt mà doanh nghiệp phải gánh chịu thường không dừng lại ở một hành vi riêng lẻ, mà có thể cộng dồn từ nhiều lỗi vi phạm khác nhau trong cùng một vụ việc. Do đó, số tiền phạt mà doanh nghiệp phải nộp khi bị thanh tra có thể sẽ rất lớn, vượt xa chi phí đầu tư ban đầu cho việc tuân thủ đầy đủ các yêu cầu về PCCC, trở thành gánh nặng tài chính đáng kể đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Bên cạnh hình thức phạt tiền, doanh nghiệp vi phạm quy định về PCCC còn đứng trước nguy cơ bị áp dụng hàng loạt các hình thức xử phạt bổ sung khác như: đình chỉ hoạt động có thời hạn, tước quyền sử dụng giấy phép, buộc khắc phục hậu quả hoặc áp dụng các biện pháp xử lý bổ sung khác theo quy định.

Các chế tài này được quy định cụ thể tại Nghị định số 106/2025/NĐ-CP của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ (có hiệu lực từ ngày 01/7/2025). Nghị định này thay thế Nghị định 144/2021/NĐ-CP, nâng mức xử phạt lên đáng kể, thể hiện rõ chủ trương tăng cường tính răn đe và siết chặt trách nhiệm phòng ngừa của doanh nghiệp trong bối cảnh nguy cơ cháy nổ ngày càng gia tăng.

Xử lý hình sự – Cái giá không thể trả bằng tiền

Nghiêm trọng hơn, khi hành vi vi phạm quy định về PCCC gây hậu quả lớn, đặc biệt là thiệt hại về tính mạng con người hoặc thiệt hại nghiêm trọng về tài sản, cá nhân có liên quan trong doanh nghiệp có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Chủ doanh nghiệp, người quản lý, hoặc người được giao phụ trách công tác PCCC đều có thể trở thành đối tượng phải chịu trách nhiệm trước pháp luật.

Cụ thể, Điều 313 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) quy định người vi phạm có thể bị phạt cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù với mức cao nhất lên đến 12 năm, tùy thuộc vào mức độ hậu quả xảy ra. Ngoài hình phạt chính, người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 10 triệu đồng đến 50 triệu đồng, đồng thời bị cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm. Các quy định này cho thấy mức độ nghiêm khắc của pháp luật hình sự đối với hành vi vi phạm nghĩa vụ bảo đảm an toàn PCCC.

Quay lại vụ việc cháy quán karaoke An Phú, tháng 9 năm ngoái, trên cơ sở áp dụng quy định trên của Bộ luật Hình sự, Tòa án nhân dân cấp cao tại TP. Hồ Chí Minh đã tuyên phạt bị cáo Lê Anh Xuân – chủ cơ sở karaoke An Phú – 06 năm tù giam. Theo Hội đồng xét xử, bị cáo trong quá trình xây dựng và hoạt động đã chủ quan, không kiểm tra, bảo dưỡng thường xuyên hệ thống PCCC của cơ sở; không duy trì các điều kiện an toàn về phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ đối với cơ sở. Tại thời điểm xảy ra vụ cháy, hệ thống chuông báo cháy và vòi phun nước không hoạt động, hệ thống bơm chữa cháy của cơ sở karaoke An Phú bị hư hỏng không hoạt động, dẫn đến hậu quả nghiêm trọng. Các bị cáo khác trong vụ án cũng bị tuyên án từ 03 đến 06 năm tù (5).

Như vậy, có thể thấy việc vi phạm quy định về PCCC không chỉ dừng lại ở nguy cơ bị xử phạt hành chính hay nghĩa vụ bồi thường thiệt hại về vật chất. Khi hậu quả nghiêm trọng xảy ra, trách nhiệm hình sự được đặt ra với những bản án nghiêm khắc, trực tiếp tước bỏ quyền tự do cá nhân, chấm dứt hoặc làm đứt gãy sự nghiệp, đồng thời để lại hệ lụy lâu dài đối với tương lai của người vi phạm. Khi đó, “cái giá” phải trả không còn chỉ là tiền, mà là thời gian, danh dự và uy tín, không chỉ của người vi phạm mà còn của chủ doanh nghiệp và chính doanh nghiệp, tác động trực tiếp đến khả năng tồn tại, hoạt động ổn định và niềm tin của xã hội đối với doanh nghiệp trong suốt quá trình hoạt động về sau.

Kết luận

Việc thiết lập và vận hành một hệ thống phòng cháy chữa cháy đạt chuẩn đòi hỏi chi phí đầu tư ban đầu không nhỏ, bao gồm chi phí tư vấn, thiết kế, lắp đặt, thẩm duyệt, nghiệm thu và duy trì vận hành. Điều này phần nào lý giải vì sao nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp mới khởi sự, thường e ngại việc đầu tư cho PCCC khi chưa nhìn thấy rõ tương lai kinh doanh, chưa chắc chắn liệu lợi nhuận có đủ bù đắp chi phí. Đến khi doanh nghiệp đi vào giai đoạn vận hành ổn định, thì việc cải tạo hoặc bổ sung hệ thống PCCC lại gặp nhiều khó khăn. Bởi lẽ, các hạng mục kỹ thuật đã hình thành, quy trình sản xuất – kinh doanh đã vận hành, việc điều chỉnh hệ thống PCCC có thể gây gián đoạn hoạt động, ảnh hưởng đến kết cấu hiện có và phát sinh chi phí đáng kể. Trước những rào cản này, không ít doanh nghiệp lựa chọn bỏ qua hoặc thực hiện mang tính đối phó, dẫn đến việc không bảo đảm đầy đủ các điều kiện an toàn PCCC.

Tuy nhiên, như đã phân tích, việc không tuân thủ đầy đủ hoặc chỉ tuân thủ mang tính hình thức các yêu cầu về PCCC có thể dẫn đến những thiệt hại đặc biệt nghiêm trọng về tài sản và con người khi sự cố xảy ra. Trên cơ sở đó, doanh nghiệp và chủ doanh nghiệp có thể sẽ phải đối mặt với những rủi ro pháp lý rất lớn, không chỉ dừng lại ở các biện pháp xử phạt hành chính mà còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật.

Do đó, việc đầu tư và tuân thủ đầy đủ, nghiêm túc, thực chất các quy định về PCCC ngay từ đầu không chỉ là để đáp ứng các thủ tục về mặt pháp lý, mà còn là lựa chọn tất yếu nhằm bảo vệ con người, tài sản, giúp chủ doanh nghiệp tránh xa rủi ro pháp lý hình sự và bảo đảm sự phát triển bền vững của doanh nghiệp; đồng thời, qua đó cũng thể hiện trách nhiệm của doanh nghiệp đối với cộng đồng và xã hội.

Bài viết được đăng trên Tạp chí điện tử Luật sư Việt Nam ngày 29/01/2025.

[1] Nghị định 106/2025/NĐ-CP ngày 15/05/2025 của Chính phủ Quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ.

[2] Thông cáo báo chí về tình hình cháy, nổ và cứu nạn, cứu hộ tháng 12/2025 trên Trang thông tin điện tử của Cục Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ, https://canhsatpccc.gov.vn/vi/news/thong-cao-bao-chi/thong-cao-bao-chi-ve-tinh-hinh-chay-no-va-cuu-nan-cuu-ho-thang-122025-5330, truy cập ngày 25/01/2026

[3] Báo Công an nhân dân (2022), “Vụ cháy quán karaoke An Phú: 32 người tử vong, 17 người bị thương”, https://cand.com.vn/doi-song/vu-chay-quan-karaoke-an-phu-32-nguoi-tu-vong-17-nguoi-bi-thuong-i666722/, ngày 28/9/2022

[4] Báo Công an Thành phố Hồ Chí Minh (2022), “Kết luận nguyên nhân vụ cháy quán karaoke ở Bình Dương khiến 32 người tử vong”, https://congan.com.vn/vu-an/ket-luan-nguyen-nhan-vu-chay-quan-karaoke-o-binh-duong-khien-32-nguoi-tu-vong_139330.html, ngày 03/11/2022

[5] Báo Pháp luật Thành phố Hồ Chí Minh (2025), “Phúc thẩm vụ cháy karaoke An Phú: Cựu nữ cán bộ kêu oan được giảm 1,5 năm tù”, https://plo.vn/phuc-tham-vu-chay-karaoke-an-phu-cuu-nu-can-bo-keu-oan-duoc-giam-15-nam-tu-post869473.html, ngày 8/9/2025