Nghĩ về doanh nhân, người ta thường nghĩ đến những người dám nghĩ, dám làm, không ngừng tìm kiếm cơ hội và chấp nhận thách thức để phát triển doanh nghiệp. Trong mỗi quyết định mở rộng thị trường, đầu tư công nghệ, xây dựng quan hệ đối tác hay phát triển sản phẩm mới đều có khát vọng tăng trưởng và tinh thần tiên phong. Tuy nhiên, cơ hội thường song hành với những rủi ro mà không phải lúc nào cũng có thể nhận diện ngay từ đầu, đặc biệt trong lĩnh vực pháp lý.
Chúc mừng Ngày Doanh nhân Việt Nam.
Trong bối cảnh đó, luật sư có thể được xem như người bạn đồng hành giúp doanh nhân nhìn rõ hơn những giới hạn, điều kiện và hệ quả pháp lý của từng lựa chọn. Nếu doanh nhân là người xác định hướng đi và tạo động lực cho con thuyền kinh doanh, thì luật sư góp phần giúp hành trình ấy được thực hiện trên một lộ trình an toàn và phù hợp với khuôn khổ pháp luật.
Sự đồng hành này không có nghĩa luật sư thay doanh nhân quyết định vấn đề, càng không phải là việc đặt ra những rào cản khiến doanh nghiệp bỏ lỡ cơ hội. Giá trị của tư vấn pháp lý nằm ở khả năng phân tích nhiều phương án, nhận diện rủi ro, dự liệu những tình huống có thể xảy ra và đề xuất giải pháp phù hợp. Trên cơ sở đó, doanh nhân có thêm thông tin để đưa ra quyết định sáng suốt, cân bằng giữa mục tiêu phát triển và yêu cầu tuân thủ pháp luật.
Môi trường kinh doanh hiện nay đang thay đổi nhanh chóng dưới tác động của biến động kinh tế toàn cầu, sự dịch chuyển chuỗi cung ứng, yêu cầu chuyển đổi số và xu hướng chuyển đổi xanh. Những thay đổi này mở ra cơ hội cho doanh nghiệp tiếp cận thị trường mới, đổi mới phương thức hoạt động và nâng cao năng lực cạnh tranh. Song, chúng cũng đặt ra những yêu cầu mới về quản trị, tuân thủ và kiểm soát rủi ro.
Trên thực tế, doanh nghiệp hoạt động trong bất kỳ lĩnh vực nào cũng có thể đối mặt với rủi ro pháp lý; quy mô càng lớn, phạm vi hoạt động càng rộng và ngành nghề kinh doanh càng đa dạng thì các vấn đề pháp lý cần kiểm soát càng phức tạp. Chẳng hạn, đối với doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng quốc tế, rủi ro có thể phát sinh từ điều kiện giao hàng, phương thức thanh toán, trách nhiệm khi vi phạm hợp đồng, cơ chế giải quyết tranh chấp hoặc sự khác biệt giữa các hệ thống pháp luật. Trong khi đó, đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa, rủi ro pháp lý có thể bắt nguồn từ những hoạt động thường nhật như giao kết và thực hiện hợp đồng kinh doanh, cung cấp dịch vụ, quản lý quan hệ lao động hay thực hiện nghĩa vụ thuế trong bối cảnh chính sách, quy định liên quan có nhiều thay đổi.
Những rủi ro này không phải lúc nào cũng biểu hiện thành tranh chấp ngay lập tức. Có những vấn đề chỉ bộc lộ khi hợp đồng được thực hiện đến một giai đoạn nhất định, khi thị trường biến động hoặc khi lợi ích giữa các bên không còn đồng nhất. Đến thời điểm đó, việc khắc phục có thể tốn nhiều thời gian, chi phí và nguồn lực hơn đáng kể so với việc nhận diện, phòng ngừa từ đầu.
Ông Nguyễn Tiến Quang - Giám đốc VCCI Chi nhánh Miền Trung - Tây Nguyên.
Ông Nguyễn Tiến Quang, Giám đốc Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Chi nhánh Miền Trung – Tây Nguyên, nhận định: “Cộng đồng doanh nghiệp đang phải đối mặt với những thách thức mới trong bối cảnh môi trường kinh doanh liên tục biến động. Nhu cầu tiếp cận các dịch vụ pháp lý hiệu quả, nâng cao năng lực quản trị rủi ro và có cơ chế giải quyết tranh chấp thực chất ngày càng trở nên cấp thiết. Việc tăng cường kết nối giữa các thiết chế hỗ trợ pháp lý với doanh nghiệp không chỉ giúp tháo gỡ những vướng mắc phát sinh, mà còn góp phần nâng cao khả năng thích ứng, hạn chế tổn thất và tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của doanh nghiệp.”
Từ góc độ này, pháp luật không nên chỉ được nhìn nhận như một hệ thống quy định mà doanh nghiệp buộc phải tuân thủ. Khi được vận dụng đúng cách, pháp luật còn là công cụ để thiết kế giao dịch, bảo vệ tài sản, xác lập trách nhiệm giữa các bên và tạo dựng niềm tin trong quan hệ thương mại. Doanh nghiệp càng chủ động tiếp cận pháp lý, khả năng kiểm soát rủi ro và bảo vệ lợi ích chính đáng càng được củng cố.
Một trong những hạn chế thường gặp trong quản trị doanh nghiệp là chỉ tìm đến luật sư khi tranh chấp đã xảy ra hoặc khi vấn đề pháp lý trở nên cấp bách. Cách tiếp cận này có thể khiến doanh nghiệp rơi vào thế bị động, bởi rủi ro đã không được nhận diện ngay từ đầu để có thể chủ động thiết lập cơ chế phòng ngừa và bảo vệ; đồng thời, khi quyền lợi đã bị xâm phạm, chứng cứ có thể đã không được lưu giữ đầy đủ hoặc nghĩa vụ hợp đồng đã phát sinh, dư địa xử lý thường bị thu hẹp.
Trong khi đó, phòng ngừa rủi ro pháp lý cần bắt đầu từ những quyết định thường ngày của doanh nghiệp. Đó có thể là việc rà soát điều khoản hợp đồng trước khi ký kết; xây dựng quy trình phân quyền và kiểm soát nội bộ; xác định rõ quyền, nghĩa vụ của các bên trong quan hệ hợp tác; tuân thủ quy định về lao động, thuế, đầu tư, sở hữu trí tuệ; hay thiết lập cơ chế lưu trữ hồ sơ, quản lý dữ liệu và xử lý khiếu nại.
Luật sư Lê Ngô Hoài Phong - Trưởng Văn phòng Luật sư Phong & Partners.
Nhìn nhận về vấn đề này, Thạc sĩ - Luật sư Lê Ngô Hoài Phong, Trưởng Văn phòng Luật sư Phong & Partners, chia sẻ: “Doanh nghiệp cần có một điểm tựa pháp lý vững chắc ngay từ giai đoạn khởi sự và trong suốt quá trình hoạt động, chứ không nên chờ đến khi tranh chấp phát sinh mới tìm kiếm sự hỗ trợ. Theo tôi, tư vấn pháp lý không đơn thuần là đưa ra câu trả lời về những điều được phép hay không được phép, mà quan trọng hơn là phải thấu hiểu đặc thù, áp lực và mục tiêu kinh doanh của từng doanh nghiệp để cùng tìm kiếm những giải pháp khả thi, vừa bảo đảm tuân thủ pháp luật, vừa đáp ứng yêu cầu thực tiễn.”
Quan điểm này cũng đặt ra yêu cầu đối với chính người hành nghề luật sư: không chỉ nắm vững quy định, mà còn phải hiểu mô hình hoạt động, mục tiêu phát triển, nguồn lực và những khó khăn thực tế của từng doanh nghiệp. Một giải pháp pháp lý có giá trị không chỉ cần đúng luật, mà còn phải có khả năng triển khai, phù hợp với hoàn cảnh và giúp khách hàng kiểm soát được những hệ quả có thể phát sinh. Để có thể đồng hành hiệu quả cùng doanh nghiệp, luật sư cần kết hợp kiến thức pháp luật với kinh nghiệm thực tiễn, khả năng phân tích vấn đề và sự am hiểu hoạt động sản xuất, kinh doanh của mỗi doanh nghiệp. Những yêu cầu này càng rõ nét khi làm việc với các doanh nghiệp có quy mô lớn, cơ cấu tổ chức phức tạp, nhiều quan hệ hợp đồng và yêu cầu tuân thủ ở nhiều cấp độ.
Luật sư Lê Ngô Hoài Phong có trên 20 năm kinh nghiệm trong công tác tư vấn pháp luật, đào tạo và hỗ trợ pháp lý cho nhiều doanh nghiệp lớn, trong đó có các doanh nghiệp thuộc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex)... Bên cạnh hoạt động tư vấn và đào tạo, Luật sư Phong còn tham gia giải quyết nhiều vụ án, vụ tranh chấp lớn, có tính chất phức tạp. Những trải nghiệm này tạo cơ sở thực tiễn cho việc tiếp cận các vấn đề pháp lý từ nhiều góc độ, từ yêu cầu phòng ngừa trong quá trình vận hành đến việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp khi mâu thuẫn phát sinh.
Dưới sự dẫn dắt của Luật sư Phong, Văn phòng Luật sư Phong & Partners, một trong số ít hãng luật quốc gia đa ngành, có kinh nghiệm làm việc với các doanh nghiệp ở nhiều lĩnh vực khác nhau, là một trong những nền tảng để phát triển dịch vụ pháp lý theo hướng toàn diện. Theo đó, luật sư không chỉ giúp doanh nghiệp giải quyết từng vụ việc riêng lẻ, mà còn hướng đến hỗ trợ doanh nghiệp rà soát toàn bộ hệ thống văn bản nội bộ và các loại hợp đồng, hoàn thiện cơ chế quản trị, nhận diện nguy cơ tranh chấp và xây dựng phương án bảo vệ quyền lợi phù hợp với mục tiêu hoạt động.
Kinh nghiệm từ những vụ việc thực tế cũng cho thấy, không có một giải pháp pháp lý duy nhất phù hợp với mọi doanh nghiệp. Cùng một quy định, nhưng cách áp dụng có thể khác nhau tùy theo ngành nghề, quy mô, cấu trúc giao dịch và hoàn cảnh cụ thể. Vì vậy, năng lực của luật sư còn nằm ở khả năng đặt vấn đề trong đúng bối cảnh, đánh giá các lựa chọn và giải thích rõ ưu điểm, hạn chế của từng phương án để khách hàng chủ động quyết định.
Không thể không nhìn nhận vai trò quan trọng của luật sư trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp; tuy nhiên thực tiễn là, một bộ phận doanh nghiệp chỉ xem chi phí pháp lý là khoản phát sinh khi có sự vụ, thay vì nên xem đây là một phần đầu tư cho quản trị trong việc nhận diện rủi ro, tuân thủ và bảo vệ quyền lợi xuyên suốt quá trình hoạt động. Vì thế, cách nhìn này, trong bối cảnh rủi ro kinh doanh ngày càng đa dạng và các yêu cầu tuân thủ ngày càng chặt chẽ, cần được đánh giá lại một cách toàn diện và phù hợp.
Ngày nay, trong một xã hội phát triển quá nhanh về mọi mặt, sự biến động pháp lý cũng như thị trường diễn ra thường xuyên và sâu rộng, các cơ hội kinh doanh luôn thấp thoáng bóng dáng của rủi ro, thì sự đồng hành giữa doanh nhân và luật sư vì thế cần được nhìn nhận như một mối quan hệ hợp tác cần thiết và lâu dài. Khi hai bên hiểu rõ vai trò của nhau, tư vấn pháp lý có thể tham gia sớm hơn vào quá trình ra quyết định, thay vì chỉ xuất hiện ở giai đoạn xử lý hậu quả.
Ngày Doanh nhân Việt Nam 13/10 là dịp tôn vinh những đóng góp của cộng đồng doanh nghiệp, cũng là cơ hội để doanh nghiệp nhìn lại những điều kiện cần thiết cho sự phát triển ổn định và bền vững của chính doanh nghiệp mình. Bên cạnh bản lĩnh, nội lực, năng lực điều hành và tinh thần đổi mới của doanh nhân, một môi trường kinh doanh lành mạnh còn cần sự tôn trọng pháp luật, cơ chế bảo vệ quyền lợi rõ ràng và sự kết nối hiệu quả giữa doanh nghiệp với các tổ chức cung cấp dịch vụ chuyên môn, trong đó không thể thiếu dịch vụ pháp lý.
Không một doanh nghiệp nào có thể loại bỏ hoàn toàn rủi ro. Điều quan trọng là doanh nghiệp có nhận diện được rủi ro từ sớm, có chuẩn bị phương án ứng phó và có tìm được sự hỗ trợ phù hợp khi cần thiết hay không. Trong hành trình đó, luật sư không thay thế vai trò của doanh nhân, nhưng có thể giúp doanh nhân nhìn xa hơn những lợi ích trước mắt, cân nhắc kỹ hơn các hệ quả và bảo vệ tốt hơn những giá trị đã tạo dựng.
Khi pháp luật được tiếp cận như một công cụ quản trị và phát triển, thay vì chỉ là yêu cầu phải tuân thủ, doanh nghiệp sẽ có thêm cơ sở để đưa ra quyết định, mở rộng hợp tác và chủ động trước những biến động của thị trường. Khi luật sư thực sự hiểu doanh nghiệp, còn doanh nhân chủ động coi trọng nền tảng pháp lý, mối quan hệ giữa hai bên sẽ vượt ra ngoài khuôn khổ của việc cung cấp dịch vụ mà sẽ trở thành sự đồng hành dựa trên niềm tin, trách nhiệm và lợi ích lâu dài.
Con thuyền doanh nghiệp muốn đi xa cần người cầm lái có bản lĩnh, một hướng đi rõ ràng và khả năng ứng phó trước những thay đổi bất ngờ. Trong hành trình ấy, luật sư đồng hành không quyết định thay doanh nhân, nhưng có thể góp phần giúp con thuyền vững vàng hơn trước sóng gió, giữ đúng hướng trong khuôn khổ pháp luật và tiến về phía trước với sự chủ động, an toàn và bền vững.
