Luật sư Trương Đức Trung

*Luật sư Trương Đức Trung - Trưởng chi nhánh Quảng Nam - Văn phòng Luật sư Lê Ngô Hoài Phong, trả lời:

Chiến tranh đã để lại biết bao mất mát, đau thương không gì bù đắp được. Có người vợ mất chồng, có người con mất cha, cũng có những gia đình phải ly tán, người thân thất lạc nhau suốt hàng chục năm dài. Nhằm tri ân sự hy sinh, cống hiến của các anh hùng liệt sĩ, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chính sách đền ơn đáp nghĩa đối với người có công với cách mạng và thân nhân của họ. Tuy nhiên, để được hưởng các chế độ, chính sách này, người có yêu cầu phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định của pháp luật. Đối với trường hợp của anh H., trước hết cần thực hiện thủ tục yêu cầu Tòa án xác định quan hệ cha, mẹ, con. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để Nhà nước ghi nhận quan hệ huyết thống giữa em gái anh với cha mẹ ruột, làm căn cứ thực hiện các thủ tục tiếp theo nhằm được xem xét hưởng chế độ ưu đãi đối với thân nhân liệt sĩ.

Thứ nhất, về thủ tục yêu cầu Tòa án công nhận cha, mẹ cho con

Theo thông tin anh H. cung cấp, cha anh là liệt sĩ đã hy sinh trong thời kỳ kháng chiến. Do đó, việc xác định quan hệ cha, con trong trường hợp này thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án theo quy định tại khoản 2 Điều 101 của Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, cụ thể:

“Điều 101. Thẩm quyền giải quyết việc xác định cha, mẹ, con

2. Tòa án có thẩm quyền giải quyết việc xác định cha, mẹ, con trong trường hợp có tranh chấp hoặc người được yêu cầu xác định là cha, mẹ, con đã chết và trường hợp quy định tại Điều 92 của Luật này.”

Theo quy định trên, đối với những trường hợp người được yêu cầu xác định đã qua đời, việc xác lập quan hệ cha, mẹ, con không còn thuộc trình tự đăng ký hộ tịch thông thường. Khi đó, người có yêu cầu phải đề nghị Tòa án xem xét, đánh giá các tài liệu, chứng cứ của vụ việc và ban hành quyết định làm căn cứ để cơ quan có thẩm quyền thực hiện các thủ tục hành chính tiếp theo.

Bên cạnh đó, khoản 10 Điều 29 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 (được sửa đổi, bổ sung năm 2025) quy định yêu cầu xác định cha, mẹ cho con hoặc con cho cha, mẹ là một trong những việc về hôn nhân và gia đình thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án. Theo quy định tại Điều 35 và điểm t khoản 2 Điều 39 Bộ luật này, Tòa án nhân dân khu vực nơi người yêu cầu cư trú hoặc làm việc có thẩm quyền xác định cha, mẹ cho con.

Đối chiếu với trường hợp của anh H., em gái anh là người có yêu cầu xác định cha, mẹ cho mình, đồng thời người cha đã hy sinh từ năm 1969. Vì vậy, em gái anh cần nộp đơn yêu cầu giải quyết việc dân sự tại Tòa án nhân dân khu vực nơi mình đang cư trú để được xem xét, giải quyết theo quy định của pháp luật.

Để Tòa án có căn cứ thụ lý và giải quyết vụ việc, người yêu cầu cần chuẩn bị hồ sơ gồm:

Đơn yêu cầu giải quyết việc dân sự về việc xác định cha, mẹ, con;

Bản sao giấy tờ tùy thân của người yêu cầu và người được yêu cầu (đối với người được yêu cầu vẫn còn sống);

Bản sao giấy khai sinh và các giấy tờ hộ tịch hiện có của người yêu cầu;

Giấy chứng tử, Bằng “Tổ quốc ghi công” hoặc các tài liệu khác chứng minh người cha là liệt sĩ (nếu có);

Các tài liệu, chứng cứ chứng minh quan hệ huyết thống giữa người yêu cầu và cha, mẹ ruột, như: giấy tờ, thư từ, hình ảnh, hồ sơ lưu trữ, xác nhận của thân nhân, lời khai của người làm chứng hoặc các tài liệu hợp pháp khác;

Kết quả giám định ADN (nếu đã thực hiện). Trường hợp chưa có kết quả giám định, người yêu cầu vẫn có quyền nộp đơn; trong quá trình giải quyết vụ việc, Tòa án sẽ ra quyết định trưng cầu giám định theo quy định của pháp luật.

Sau khi tiếp nhận hồ sơ, nếu xét thấy đơn yêu cầu và tài liệu kèm theo đáp ứng điều kiện theo quy định, Tòa án sẽ thông báo cho người yêu cầu nộp lệ phí giải quyết việc dân sự. Sau khi người yêu cầu hoàn thành nghĩa vụ nộp tạm ứng án phí (trừ trường hợp được miễn hoặc không phải nộp theo quy định của pháp luật), Tòa án sẽ ra thông báo thụ lý vụ việc. Trong quá trình giải quyết, Tòa án sẽ tiến hành lấy lời khai, xác minh, thu thập chứng cứ và trưng cầu giám định ADN (nếu cần thiết) để làm cơ sở ban hành quyết định công nhận quan hệ cha, mẹ, con.

Thứ hai, thực hiện đăng ký hộ tịch theo Quyết định của Tòa án

Sau khi Tòa án ban hành Quyết định xác định cha, mẹ, con, quan hệ huyết thống giữa em gái anh H. với cha, mẹ ruột đã được pháp luật công nhận. Tuy nhiên, Quyết định của Tòa án chỉ là căn cứ pháp lý để cơ quan đăng ký hộ tịch thực hiện việc cập nhật, điều chỉnh các thông tin hộ tịch theo quy định của pháp luật, chứ chưa làm thay đổi ngay nội dung đã được đăng ký trong Sổ hộ tịch và Giấy khai sinh.

Căn cứ theo quy định tại Điều 7 Luật Hộ tịch năm 2014 được sửa đổi, bổ sung bởi Điều 4 Nghị định số 120/2025/NĐ-CP, việc đăng ký hộ tịch đối với người từ đủ 14 tuổi trở lên thuộc thẩm quyền của Ủy ban nhân dân cấp xã nơi đã đăng ký hộ tịch trước đây hoặc nơi cư trú của người có yêu cầu. Vì vậy, sau khi Quyết định của Tòa án có hiệu lực pháp luật, em gái anh H. cần liên hệ cơ quan đăng ký hộ tịch có thẩm quyền để thực hiện các thủ tục hộ tịch phù hợp.

Trên cơ sở nội dung Quyết định của Tòa án, hồ sơ do người yêu cầu cung cấp và các quy định của Luật Hộ tịch, cơ quan đăng ký hộ tịch sẽ xem xét việc đăng ký, điều chỉnh các thông tin hộ tịch theo đúng quy định của pháp luật. Sau khi thủ tục này được hoàn tất, người yêu cầu có cơ sở để tiếp tục thực hiện thủ tục sửa đổi, bổ sung thông tin trong hồ sơ người có công nhằm được xem xét giải quyết các chế độ ưu đãi đối với thân nhân liệt sĩ.

Thứ ba, nộp hồ sơ đề nghị giải quyết chế độ ưu đãi đối với thân nhân liệt sĩ

Sau khi hoàn tất thủ tục đăng ký hộ tịch theo Quyết định của Tòa án, em gái anh H. cần tiếp tục thực hiện thủ tục sửa đổi, bổ sung thông tin trong hồ sơ người có công. Do thông tin nhân thân của em gái anh H. hiện chưa thống nhất với hồ sơ gia đình liệt sĩ đã được khai trước đây nên việc thực hiện thủ tục này là cần thiết để cơ quan có thẩm quyền cập nhật thông tin và xem xét giải quyết chế độ ưu đãi đối với thân nhân liệt sĩ theo quy định của pháp luật.

Theo khoản 3 Điều 130 Nghị định số 131/2021/NĐ-CP, hồ sơ đề nghị sửa đổi, bổ sung thông tin gồm:

Đơn đề nghị theo Mẫu số 26 Phụ lục I ban hành kèm theo Nghị định số 131/2021/NĐ-CP;

Giấy tờ chứng minh nhân thân của người có yêu cầu;

Quyết định của Tòa án về việc xác định cha, mẹ, con đã có hiệu lực pháp luật;

Bản sao Giấy khai sinh đã được điều chỉnh theo Quyết định của Tòa án;

Bản sao Giấy chứng nhận gia đình liệt sĩ và các tài liệu có liên quan đến hồ sơ người có công (nếu có).

Sau khi chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, em gái anh H. nộp hồ sơ đến Sở Nội vụ nơi đang quản lý hồ sơ liệt sĩ để đề nghị sửa đổi, bổ sung thông tin trong hồ sơ người có công. Trong thời hạn 12 ngày kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ, Sở Nội vụ có trách nhiệm kiểm tra, đối chiếu thông tin và chuyển hồ sơ kèm văn bản đến cơ quan có thẩm quyền để thực hiện việc sửa đổi, bổ sung thông tin theo quy định. Sau khi nhận được văn bản của cơ quan có thẩm quyền, trong thời hạn 12 ngày, Sở Nội vụ sẽ ban hành Quyết định sửa đổi, bổ sung thông tin trong hồ sơ người có công theo Mẫu số 75 Phụ lục I ban hành kèm theo Nghị định số 131/2021/NĐ-CP và thực hiện việc thông báo điều chỉnh thông tin theo quy định. Đây là căn cứ pháp lý quan trọng để cơ quan có thẩm quyền xem xét, giải quyết các chế độ ưu đãi đối với thân nhân liệt sĩ theo quy định của pháp luật.

Để hoàn thiện hồ sơ xét hưởng các chế độ ưu đãi đối với thân nhân liệt sĩ, người có yêu cầu cần thực hiện đầy đủ các thủ tục pháp lý theo quy định, từ việc xác định quan hệ cha, mẹ, con đến đăng ký hộ tịch và sửa đổi, bổ sung thông tin trong hồ sơ người có công. Đây là những căn cứ cần thiết để cơ quan nhà nước có thẩm quyền xem xét, giải quyết chế độ theo đúng quy định của pháp luật. Có thể thấy, Đảng và Nhà nước luôn dành sự quan tâm đặc biệt đối với người có công với cách mạng và thân nhân của họ thông qua nhiều chính sách đền ơn đáp nghĩa thiết thực. Những chính sách ấy không chỉ là sự ghi nhận về mặt vật chất, mà còn là sự tri ân, lòng biết ơn của cả dân tộc đối với những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Bài viết được đăng trên Báo Công an Đà Nẵng ngày 27/07/2026